ارتباط با مدیر کل
اخبار
1399/2/18 پنجشنبه معرفی کتاب؛ سیری در ادبیات روس به بهانه معرفی کتاب «زائر افسون شده»‌ی نیکالای لسکوف
هزارتویِ زائرِ غریبِ روسی
ادبیات همواره یکی از راه‌های شناخت تاریخ و فرهنگ ملت‌ها بوده است و با توجه به تاریخ پر فراز و نشیب کشور روسیه، نقش نویسندگان روس در شناسایی و فهم تاریخ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی این منطقه اهمیت به سزایی دارد. به واقع ادبیات روس برای مخاطب ایرانی به دلیل بیان دغدغه‌های انسانی، دینی و سیاسی حس همذات پنداری را ایجاد کرده است. 
برای رمان خوان‌ها، به ویژه علاقه‌مندان رمان‌های خارجی، ادبیات روس جایگاه مهمی دارد. خوشبختانه تعداد قابل توجهی از کتب ادبا و نویسندگان برجسته روس برای مخاطب فارسی زبان ترجمه شده است. از جمله نویسندگانی چون «گوگول»، «لئون تالستوی»، «فیودور داستایفسکی»، «آنتوان چخوف»، «ایوان تورگنیف»، «ایوان گنچاروف»، «میخائیل بولگاکف»، «بوریس پاستارناک»، «الکسی تولستوی»، «الکساندر پوشکین»، «میخائیل شولوخف» و... که برخی و یا بیشتر آثارشان به همت چندین نسل از مترجمان متبحر و خوش سلیقه، به رویت مخاطب رسیده است. 
ادبیات روس از دل تجربه‌های عمیق و جاودانه انسانی، اخلاقی و دینی (مسیحی) آمده است. از (آناکارنینا، جنگ و صلح، رستاخیز) «لئون تالستوی»، (جنایت و مکافات، برادران کارامازوف و ابله) «فئودور داستایفسکی»، «مادر» ماکسیم گورگی، (پدران و پسران و رودین) «تورگنیف»، «آبلوموف» گنچاروف، «دکتر ژیواگو» پاستارناک، (گذر از رنج‌ها و پترکبیر) الکسی تولستوی، (نفوس مرده و تاراس بولبای) گوگول، «قهرمان دوران ما» لرمانتف، «دختر سروان» پوشکین، «دن آرام» شولوخوف و... هر کدام بیانگر جهان بینی‌ها و ارتباط‌های انسانی و سرشت زندگانی مردم روس در کشاکش تحولات فراوان سیاسی و اجتماعی ( دوران حکومت تزارها و سپس تحولات انقلاب کمونیستی 1917) بوده است. 
یکی از نویسندگان روس که در کشور ما از شهرت کمتری نسبت به دیگران برخوردار است، نیکالای لسکوف میباشد که به نقل قول اهل فن در ادبیات روس، به همراه داستایفسکی و تولستوی یکی از سه ضلع ادبیات روس در قرن نوزهم بوده است. ( حمیدرضا آتش برآب، برنامه تلویزیونی کتاب باز) هم چنین مایه تعجب نیست که، «ماکسیم گورکی» شهیر لسکوف را استاد زبان روسی خوانده و در جایی هم گفته است که لسکوف، خود آن زائر افسون شده و شوریده‌ی زندگی و سخن است. (صفحه 12)
«نیکالای لسکوف» در چهارم فوریه سال 1831، در خانواده‌ای متوسط در یکی از روستاهای روسیه متولد شد. پدرش کارمند دادگستری بود. او به مدت پنج سال در مدرسه‌‌ی متوسطه تحصیل می‌کند اما با مرگ پدر-و آتش‌سوزی‌هایی که دارایی‌های خانوادگی‌شان را از بین می‌‌برد- بخت ادامه‌ی تحصیل را از دست می‌دهد؛ او بعدها وقتی ابتدا به عنوان کارمند دبیرخانه بخش جنایی و سپس معاون بخش بازرسی «کیف» مشغول به کار می‌شود، تحصیلاتش را به اتمام می‌رساند. «والتر بنیامین» فیلسوف و نظریه پرداز برجسته آلمانی درباره‌ی لسکوف می‌گوید:«لسکوف هم با مکان‌ها و هم با زمان‌های دور آشنا و مانوس بود. او عضو کلیسای ارتدوکس یونانی و فردی با علایق اصیل دینی بود، اما در خصومت خود با بوروکراسی کلیسایی هم به همین اندازه صادق بود ». از جمله آثار او می‌توان به «هنرمند چهره پرداز» و «زائر افسون شده» و «لیدی مکبث» نام برد که به غیر کتاب آخری، مابقی با ترجمه های درخشانی توسط دکتر «حمیدرضا آتش بر آب» به فارسی ترجمه شده است. 
«زائر افسون شده» از برجسته‌ترین آثار لسکوف است. او در این اثر نیم قرن سال از زندگی «ایوان سیوریانیچ فیلیاگین» را روایت می‌کند. مردی که به مانند شهرزاد قصه‌گو در هنگامه یک سفر دریایی، به مانند نقال متبحری، سرگذشت به واقع عجیب خود را آمیخته به باورهای عمیق مسیحی و عرفانی و در قالبی از سحر و جادو و خرق عادت پیچیده شده، روایت می‌کند. اینکه چگونه به عنوان یک زائر و مسافر آواره، سال‌های سال پیشکاری ارباب‌ها و زورمندان را بر عهده داشته و تسلط فراوانی بر تربیت و رام کردن اسب‌های وحشی داشته است. نوع خاص قصه گویی لسکوف در این کتاب شباهت تامی با نوع قصه گویی‌های عرفانی ادبیات فارسی -چه در قالب نظم و چه قالب نثر- دارد. به مانند حکایت‌هایی که عمدتا از پهلوانی‌ها، بزرگ منشی‌ها و از خودگذشتگی‌های عرفان و اولیاء تصوف و عرفان داد سخن گفته می‌شود. لسکوف در «زائر افسون شده» شما را وارد دالانی از قصه‌ها و عجایب مختلفی می‌کند که ممکن است از نظرگاه مخاطب رمان مدرن چندان قابل قبول نباشد، زیرا نویسنده کاملا در پی رعایت نعل به نعل ساختار رمان و علت و معلول و نقاط عطف و ... نیست. هدف از قصه‌گویی علاوه بر سرگرم کردن خواننده و ایجاد کشش و بیدار کردن حس کنجکاوی‌ او، ترویج اصول انسانی و برابری و برادری و عدالت اجتماعی است. نویسنده به مانند یک حکیم و عارف، ایوان فلیاگین را مرحله به مرحله به عنوان یک فرد بدون شناسنامه و آواره در محیط هایی قرار می‌دهد که در تمام عمر در مرز هلاکت و هلاک نشدن قرار دارد. او  در گستره‌ی میهن و تاریخ، افسون شدهی طلسم هایی است که از هر سو او را به سوی خود می‌کشانند؛ اعم از طلسم زیبایی، چون بهار زیبا، اسب زیبا، ترانه ی روسی و جمال و کمال خلقت زن که در تمام عمر ایوان را مورد امتحان قرار می‌دهد.  به طور مثال شخصیت اول داستان سال‌های طولانی را در بهاری زیبا، میان قوم تاتار می‌گذراند. این آسیایی‌ها در برابر اعزام مبلغان مسیحی روس به منطقه خود برای تغییر دین از اسلام به مسیحیت بی تفاوت هستند و در بسیاری مواقع به نیت کسب سکه و طلا، مبلغان را سر به نیست می‌کنند. لسکوف جایی در کتاب خود، تحلیلی از تفاوت‌های درک مذهب ارائه می‌دهد: «آسیایی‌ها را بایستی به وسیله‌ی هراس به سوی دین هدایت کرد تا از شدت ترس به لرزه درآیند، در حالی که این ها {مبلغان مسیحی} برایشان خداوند رئوف را تبلیغ می‌کنند. این حرف‌ها در برخورد اول اصلا بی فایده است، چرا که یک فرد آسیایی تا تهدیدی در کار نباشد به هیچ وجه به خدای رئوف اعتنایی نمی‌کند و مبلغ‌ها را می‌کشد» (صفحه 107) هر چند عدم تفکیک آسیایی‌ها موجب شده این تحلیل چندان دقیق و منطقی به نظر نرسد، اما به هر روی نشان دهنده تفحص لسکوف در امور دینی است. 
به روایت مترجم کتاب، لسکوف دارای زبانی سنگین و خاص است و تلاش برای واژه سازی‌های روسی در کارش هویداست که حتی درک آن را برای مخاطب روس نیز سخت می‌کند. لسکوف بر این باور است که به دلیل تجربیات و سفرهای فراوان، طبقات اجتماعی و به خصوص عوام جامعه روس را به خوبی می‌شناسد و از شیوه بیان روایات سنتی و نقل گفتاری می‌کند. خود لسکوف درباره‌ی زبان شخصیت‌هایش می‌گوید:«در داستان‌های من، کشیش‌ها به سبکِ روحانیون، هیچ‌انگاران با زبان نیهیلیست‌ها، دهقانان با گویش دهاتی خود، نوکیسه‌ها و دلقک‌ها با ادا و اصول جماعت خود، خرده‌بورژوها به سبک خاص خود، و نجیب‌زادگان با لحن و تلفظ ویژه‌ی خود...همه‌ی این‌ها برای من به زبان خاص خودشان حرف می‌زنند نه به زبان ادیبان». (صفحه 7). کار ترجمه کتاب الحق و الانصاف به بهترین شکل ممکن صورت گرفته است و مترجم با دقت فراوان و ارجاعات فراوان در ارائه دو تفسیر خواندنی به ویژه درج مقاله « قصه گو: بازتاب‌هایی در آثار نیکالای لسکوف» توسط والتر بنیامین، تلاش وافر و درخشانی در شناسایی جهان داشته است. خواندن این رمان- حکایت جذاب و سرشار از سحر و جادو و افسانه و از خودگذاشتگی و رنج و ایثار و اخلاق و... تجربه بسیار جذابی است که مخاطب را با بُعد دیگری از ادبیات غنی روس آشنا خواهد کرد. 
مشخصات: زائر افسون شده، نیکالای لسکوف، ترجمه حمیدرضا آتش بر آب، نشر ماهی، چاپ دوم، 1384، 286 ص

* تهیه و تنظیم: محسن جلیلوند، کارشناس منابع اداره کل کتابخانه های عمومی قزوین
بيشتر
سال جهش تولید گرامیباد
میز خدمت
به یاد شهدا
بيشتر
نورسیده ها
سامانه مدیریت نظارت و ارزیابی عملکرد
ویژه همکاران
بازدید سایت
تعداد بازديد اين صفحه: 759789
تعداد بازديد کنندگان سايت: 255821082 تعداد بازديد زيرپورتال: 772270 اين زيرپورتال امروز: 2624 سایت در امروز: 78518 اين صفحه امروز: 2508
        نشانی: قزوین - بلوار مدرس - جنب نیروی انتظامی - اداره کل کتابخانه های عمومی استان قزوین کد پستی 13137-34156 تلفن: 33243767 - 33243768 -028     فاکس : 33243766 - 028
 
 .Copyright © 2015 www.qazvinpl.ir. All rights reserved